• Surowce krytyczne cz. II – Surowce krytyczne w polskich złożach i wystąpieniach
  W Polsce występuje kilka lokalizacji (złóż, wystąpień mineralogicznych), w których występują niektóre „surowce krytyczne” (wg listy UE), część z nich jest odzyskiwana przy okazji eksploatacji kopalin głównych. Do najważniejszych miejsc należy światowej klasy złoże rud Cu-Ag eksploatowane w trzech kopalniach podziemnych KGHM PM S.A. Złoża te oprócz głównych metali Cu i Ag dostarczają również Pb, Ni, Au, Se i Re. W polskich złożach Zn-Pb typu MVT (ang. Mississippi Valley-type deposits - złoża doliny rzeki Missisipi), eksploatowanych do niedawna w rejonie śląsko-krakowskim, Ag i Cd, jako metale towarzyszące były odzyskiwane w procesach pirometalurgicznych. Inne pierwiastki, takie jak Tl, Ge i Ga, występują w śladowej ilości. W Polsce występują również złoża i wystąpienia zawierające pierwiastki krytyczne, które nie są jeszcze eksploatowane, a które wymagają dodatkowej oceny techniczno-ekonomicznej jak np. złoże w Myszkowie (Mo-Cu-W), Zawierciu (Zn-Pb), czy Krzemiance (Fe-Ti-V). Pegmatyty z Markocic i Piławy Górnej można zaliczyć do wystąpień pegmatytów wzbogaconych w REE, natomiast występowanie karbonatytu w miejscowości Tajno, jest interesującym obiektem geologicznym, ale wymagającym rewizji. Intruzja ta o powierzchni 5 km² zawiera rudy o średniej zawartości wagowej 0,37% RE2O3. W artykule omówiono również, dwie inne rozpoznawane alkaliczne intruzje sjenitowe w Ełku i Mławie, które są znane z podwyższonych koncentracji RRE i Nb-Ta. Również udokumentowane, obecnie pozabilansowe złoża cyny w Gierczynie i Krobicy zawierają obok Sn niewielkie koncentracje, siarczków, z Co i In oraz złota. Perspektywicznym obszarem dla surowców, Co, Cu, Mn i prawdopodobnie REE są konkrecje polimetaliczne na dnie Pacyfiku. Koncesja Clarion Clipperton jest w posiadaniu międzynarodowej firmy Interoceanmetal (IOM), której Polska jest współwłaścicielem... dalej
• Badania laboratoryjne i doświadczenia przemysłowe w zakresie zastosowania cieczy roboczych do rekonstrukcji odwiertów
  Wykonywanie prac rekonstrukcyjnych na odwiertach wymaga zastosowania specjalnych cieczy roboczych, do sporządzania których mogą być używane roztwory wodne soli lub solanki złożowe z dodatkiem środków chemicznych. Ciecz robocza zatłaczana do odwiertu powinna charakteryzować się takimi właściwościami, aby w kontakcie ze skałą zbiornikową nie wpływała negatywnie na jej przepuszczalność. Dotychczasowe doświadczenia przemysłowe i badania laboratoryjne wykazały, że wykorzystanie do sporządzania cieczy solanek złożowych często wpływa negatywnie na właściwości zbiornikowe skał ze względu na obecność w nich jonów, które powodują wytrącanie trudno rozpuszczalnych związków. Analiza warunków geologiczno-złożowych często wskazuje na potrzebę opracowania dla planowanego zabiegu cieczy o gęstości poniżej 1,0 kg/dm3 ze względu na niski gradient ciśnienia złożowego. Podczas prac na odwiertach morskich możliwe jest wykorzystanie do tego celu wody morskiej, co przyczynia się do ograniczenia kosztów zabiegów rekonstrukcji. Niniejszy artykuł poświęcony jest analizie wpływu cieczy roboczych stosowanych w czasie obróbki odwiertu na efektywność ochrony strefy przyodwiertowej w warunkach obniżonego ciśnienia złożowego (tzw. złóż sczerpanych), gdzie ryzyko ucieczek płuczki i kolmatacji jest najwyższe, wraz z bezpiecznym prowadzeniem prac bez konieczności kosztownej stymulacji złoża po zakończeniu operacji. W artykule przedstawiono również metodykę opracowywania i badania cieczy roboczych przeznaczonych do prowadzenia prac rekonstrukcyjnych w odwiertach oraz przedstawiono efekty zastosowania tych cieczy w warunkach przemysłowych... dalej

SPIS TREŚCI